เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2569 มหาวิทยาลัยขอนแก่น นำโดย ศ.ดร.ธิดารัตน์ บุญมาศ รองอธิการบดีฝ่ายวิสาหกิจและสังคมยั่งยืน ปฏิบัติหน้าที่แทนอธิการบดีมหาวิทยาลัยขอนแก่น เข้าร่วมพิธีลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MOU) ระหว่าง 6 หน่วยงานหลัก โดยมีนายอรรษิษฐ์ สัมพันธรัตน์ ปลัดกระทรวงมหาดไทย นายนฤชา โฆษาศิวิไลซ์ อธิบดีกรมการปกครอง นายธีรุตม์ ศุภวิบูลย์ผล อธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น นพ.โสภณ เอี่ยมศิริถาวร รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข นพ.ศุภกิจ ศิริลักษณ์ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข และ ศ.ดร.ธิดารัตน์ บุญมาศ รองอธิการบดีฝ่ายวิสาหกิจและสังคมยั่งยืน มหาวิทยาลัยขอนแก่น ร่วมลงนามบันทึกความเข้าใจครั้งสำคัญ เพื่อร่วมกันขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ระดับชาติ “ไทยปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับและไม่ตายจากมะเร็งท่อน้ำดี” โดยมี นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเป็นประธานและสักขีพยาน ณ ตึกสันติไมตรี (อาคารหลังใน) ทำเนียบรัฐบาล เขตดุสิต กทม.
ความร่วมมือดังกล่าวมุ่งเน้นการบูรณาการการทำงานด้านสาธารณสุข สิ่งแวดล้อม และชุมชนท้องถิ่น เพื่อแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งยังคงเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้นของประชาชนไทย โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่มีผู้เสียชีวิตจากมะเร็งตับและมะเร็งท่อน้ำดีมากกว่า 6,500 คนต่อปี และก่อให้เกิดภาระค่าใช้จ่ายด้านการรักษาพยาบาลกว่า 13,500 ล้านบาทต่อปี ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตของประชาชนในวงกว้าง ซึ่งในการแก้ไขปัญหาดังกล่าว สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) เป็นหน่วยงานหลัก ร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านชีววิทยาศาสตร์ (องค์การมหาชน) (ศลช.) และภาคีเครือข่าย ในการขับเคลื่อนแผนงานเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์ “ประเทศไทยปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับ ไม่ตายจากมะเร็งท่อน้ำดี” ภายใต้การสนับสนุนงบประมาณการวิจัยจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)
มหาวิทยาลัยขอนแก่นในฐานะสถาบันอุดมศึกษาหลักของภูมิภาค ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการเชื่อมโยงงานวิจัย องค์ความรู้ และการพัฒนานโยบายสาธารณะ เพื่อสนับสนุนการบรรลุ เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) โดยเฉพาะ SDG 3 สุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี, SDG 6 น้ำสะอาดและสุขาภิบาล, SDG 10 การลดความเหลื่อมล้ำ และ SDG 17 ความร่วมมือเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
ภายใต้ความร่วมมือนี้ การดำเนินงานไม่ได้จำกัดเพียงการรักษาพยาบาล แต่ครอบคลุมถึงการจัดทำฐานข้อมูลกลุ่มเสี่ยง (Isan Cohort) ระบบคัดกรองมะเร็งท่อน้ำดี ชุดตรวจคัดกรองโรค การพัฒนาหลักสูตรสร้างภูมิคุ้มกันโรค คู่มือการจัดการอาหารพื้นถิ่นให้ปลอดภัยจากพยาธิใบไม้ตับ ตลอดจนการจัดการสุขาภิบาลสิ่งแวดล้อมในระดับชุมชน ผ่านกลไกขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและเครือข่ายภาคีที่เกี่ยวข้อง ทั้งนี้โรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีสามารถป้องกันและรักษาได้ ถ้าสามารถคัดกรองกลุ่มเสี่ยงให้เข้าสู่กระบวนการรักษาได้อย่างรวดเร็ว
การดำเนินงานภายใต้ MOU ครอบคลุมตั้งแต่การจัดทำฐานข้อมูลกลุ่มเสี่ยง ระบบคัดกรองโรคระยะเริ่มต้น การพัฒนาองค์ความรู้ด้านการป้องกันโรคและอาหารปลอดภัยจากพยาธิใบไม้ตับ ไปจนถึงการยกระดับสุขาภิบาลสิ่งแวดล้อมในระดับชุมชน ผ่านความร่วมมือขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง โดยมุ่งเน้นการทำงานเชิงรุกในระดับพื้นที่ผ่าน 4 แนวทางหลัก ได้แก่ การพัฒนาสุขาภิบาล การจัดการอาหารปลอดภัย การสร้างความตระหนักรู้ด้านพฤติกรรมสุขภาพ และการสนับสนุนการเข้าถึงการตรวจคัดกรองและการรักษาอย่างทั่วถึง
มหาวิทยาลัยขอนแก่นพร้อมทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางองค์ความรู้และตัวกลางเชื่อมโยงนโยบายสู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่ เพื่อให้การแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีเกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม และนำไปสู่การยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างยั่งยืน สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศ
ขอบคุณภาพจาก : สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข , THE STANDARD